นิ้วขาด

     

นายแพทย์ณัฐวุธ  ศาสตรวาหา

 

                                อุบัติเหตุทางมือ  พบได้บ่อยในโรงงานอุตสาหกรรม  ที่มีการใช้เครื่องจักรกลต่างๆ  ความไม่พร้อมของคนงานทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ ความประมาท   และความไม่สมบูรณ์ของเครื่องจักร  เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดอุบัติเหตุทางมือได้บ่อย  โรงพยาบาลสมเด็จพระบรมราชเทวี  ณ  ศรีราชา  ตั้งอยู่ในเขตอำเภอศรีราชา  ซึ่งมีโรงงานอุตสาหกรรม  อยู่ในบริเวณใกล้เคียงเป็นจำนวนมาก  จึงมีผู้เข้ารับบริการที่ประสบอุบัติเหตุทางมือเป็นจำนวนมากในแต่ละปี  ทั้งเกิดจากโรงงานอุตสาหกรรม  อุบัติเหตุจราจรหรืออุบัติเหตุจากการใช้ชีวิตประจำวัน  รวมประมาณ  1,000  ราย/ปี  รายที่อุบัติเหตุรุนแรงจนอวัยวะขาด  ต้องผ่าตัดต่ออวัยวะให้มีความจำเป็นต้องใช้ทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ  มีประสบการณ์สูง  ใช้เครื่องมือผ่าตัดทางจุลศัลยกรรม  และใช้ความพยายามรวมทั้งเวลาผ่าตัดจำนวนมาก  ในแต่ละปีมีผู้ป่วยเข้ารับการผ่าตัดเพื่อต่ออวัยวะโดยใช้

จุลศัลยกรรมประมาณ  20-30  ราย  ใช้เวลาผ่าตัดในแต่ละรายตั้งแต่  3  ชั่วโมง  จนถึง  20  ชั่วโมง  ผลการผ่าตัดประสบความสำเร็จประมาณ  80-85%  ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย  เช่น  ระดับการตัดขาด  ความบอบช้ำของเนื้อเยื่อ  ระยะเวลาตั้งแต่ถูกตัดขาดจนถึงผ่าตัดเสร็จ  โรคพื้นฐานของผู้ป่วย   รวมทั้งความพร้อมของทีมแพทย์  และเครื่องมืออุปกรณ์  ภายหลังการผ่าตัดยังต้องมีการฝึกกายภาพบำบัด  เพื่อให้ผลการผ่าตัดสามารถกลับมาใช้งานได้ใกล้เคียงปรกติให้มากที่สุดอีกด้วย

                                อวัยวะถูกตัดขาด  สามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ  ได้  2  กลุ่ม

1.amputation  คือ  การถูกตัดขาด  ที่อวัยวะถูกตัดขาด  ไม่มีส่วนเชื่อมต่อกับร่างกาย  การผ่าตัดเรียกว่า  Replantation

2.nearly  amputation  คือ  การถูกตัดขาด  ที่อวัยวะที่ถูกตัดขาดมีเนื้อเยื่อบางส่วนเชื่อมต่อติดอยู่กับร่างกาย  แต่จำเป็นต้องต่อเส้นเลือดเพื่อความอยู่รอดของอวัยวะที่ถูกตัด  การผ่าตัดชนิดนี้เรียกว่า  Revascularization

 

ข้อบ่งชี้ในการผ่าตัดต่ออวัยวะ

1.นิ้วหัวแม่มือขาด

2.นิ้วขาดพร้อมกันหลายนิ้ว

3.ขาดระดับฝ่ามือ  ข้อมือ  และแขนส่วนปลาย

4.ขาดระดับศอกขึ้นไปที่เนื้อเยื่อไม่บอบช้ำ

5.อวัยวะขาดในผู้ป่วยเด็ก

6.นิ้วขาดระดับปลายกว่าข้อกลางนิ้ว

 

ข้อห้ามในการผ่าตัดต่ออวัยวะ

1.แผลและอวัยวะที่ถูกตัดขาด  มีความบอบช้ำมาก

2.ถูกตัดขาดหลายระดับพร้อมกัน

3.ผู้ป่วยมีการบาดเจ็บอย่างรุนแรงในระบบอื่นร่วมด้วย  หรือมีโรคประจำตัว  ซึ่งเป็นข้อห้ามในการดมยาผ่าตัด

4.ผู้ป่วยมีภาวะไขมันอุดตันในเส้นเลือด  (arteriosclerosis)

5.ใช้เวลานานเกินไป  กว่าจะมาถึงโรงพยาบาล  ischemia)

6.นิ้วขาดในผู้ใหญ่  ที่ตัดขาดโคนกว่าข้อกลางนิ้ว  โดยเฉพาะในนิ้วชี้และนิ้วก้อย

 

วิธีการเก็บรักษาอวัยวะที่ถูกตัดขาด

                ขั้นที่  1  ล้างด้วยน้ำสะอาด

                ขั้นที่  2  ห่อด้วยผ้าสะอาด  ชุบน้ำพอหมาดๆ

                ขั้นที่  3  นำอวัยวะที่ห่อผ้าแล้ว  ใส่ลงในถุงพลาสติก  ผูกปากถุง

                ขั้นที่  4  นำถุงห่ออวัยวะ  แช่ในกระติกน้ำแข็ง  แล้วนำส่งโรงพยาบาล  ห้ามนำอวัยวะ

แช่ในช่องแข็งของตู้เย็น

                               

ระยะเวลารอคอย  ที่สามารถผ่าตัดต่ออวัยวะได้

                ขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญ  2  ประการ  คือ

1.ระดับที่ถูกตัดขาด

2.การเก็บรักษาอวัยวะที่ถูกตัดขาด  ว่าได้แช่เย็นไว้หรือไม่  ดังนี้

ถ้าระดับที่ถูกตัดขาดอยู่ที่ระดับฝ่ามือหรือปลายกว่านั้น

-          ถ้าไม่แช่เย็น   จะรอได้ไม่เกิน   12  ชั่วโมง

-          ถ้าแช่เย็น        จะรอได้ไม่เกิน   24  ชั่วโมง

                        ถ้าระดับที่ถูกตัดขาด  อยู่ที่ข้อมือหรือโคนกว่านั้น

-          ถ้าไม่แช่เย็น  จะรอได้ไม่เกิน  6  ชั่วโมง

-          ถ้าแช่เย็น  จะรอได้ไม่เกิน  12  ชั่วโมง

                               

                                ขั้นตอนที่สำคัญในการผ่าตัด

                ขั้นที่  1  ล้างทำความสะอาด  หาเส้นเลือดแดง  เส้นเลือดดำ  เส้นเอ็น  และเส้นประสาท

                ขั้นที่  2  ตัดกระดูกให้สั้นลงประมาณ  0.5-1.0  เซนติเมตร  แล้วยืดกระดูกเข้ากับ

                                ตอกระดูกที่ขาด

                ขั้นที่  3  ต่อเส้นเอ็นที่ใช้งอและเหยียดนิ้ว

                ขั้นที่  4  ต่อเส้นประสาท

                ขั้นที่  5  ต่อเส้นเลือดแดง

                ขั้นที่  6  ต่อเส้นเลือดดำ

                ขั้นที่  7  เย็บปิดผิวหนัง

                                การดูแลภายหลังการผ่าตัด

1.รักษาอุณหภูมิห้องให้อบอุ่น

2.ให้ยาฆ่าเชื้อ  อย่างน้อย วัน

3.ให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด

4.งดสูบบุหรี่

5.งดเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน  เช่น  ชา  กาแฟ

6.ให้ยาระงับปวด  และยากล่อมประสาทคลายเครียด

7.สังเกตเลือดที่มาเลี้ยงอวัยวะ  โดยดูสี  อุณหภูมิ  ความตึงของผิวหนัง  ความตึงของผิวหนัง  ความเร็วของเลือดที่มาเลี้ยงอวัยวะ  (refill)

                                ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของการผ่าตัด

1.ความบอบช้ำของเนื้อเยื่อที่ถูกตัดขาด

2.ระยะเวลารอคอยการผ่าตัด

3.โรคพื้นฐานของผู้ป่วย

4.ความพร้อมของทีมแพทย์  และเครื่องมือ

5.อายุของผู้ป่วย

6.ระดับของอวัยวะที่ถูกตัดขาด

7.การเก็บรักษาอวัยวะที่ถูกตัดขาด  ก่อนนำส่งโรงพยาบาล

8.การดูแลหลังการผ่าตัด

                                เนื่องจากการผ่าตัดต่ออวัยวะเป็นการผ่าตัดใหญ่ที่ต้องใช้ทีมแพทย์  อุปกรณ์เครื่องมือจำนวนมาก  และระยะเวลาผ่าตัดนาน  อีกทั้งมีค่าใช้จ่ายสูง  แต่ผลของการผ่าตัดก็ไม่ได้ดีเสมอไป  ในกรณีที่เนื้อเยื่อมีความบอบช้ำมาก  หรือตัดขาดในระดับโคนมาก  ก็จะมีปัญหาข้อติดแข็งภายหลังผ่าตัด   เส้นประสาทกลับมาไม่สมบูรณ์  มีอาการชาหลงเหลืออยู่ทำให้การใช้งานของอวัยวะนั้นไม่ได้ผลดี  ต้องทำกายภาพบำบัดเป็นเวลานาน  การป้องกันการเกิดอุบัติเหตุจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ทุกคน  โดยเฉพาะคนงานที่ทำงานกับเครื่องจักร  ต้องระมัดระวัง  โดยการไม่ประมาท  และปฏิบัติตามกฎการใช้เครื่องจักรอย่างเคร่งครัด 

 

*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*

Copyright ? 2020 Queen Savang Vadhana Memorial Hospital  Rights Reserved.


joomla counter Queen Savang Vadhana Memorial Hospital