โรคพิษสุนัขบ้า ... ภัยร้ายใกล้ตัว 

 

           

แพทย์หญิงสุธาริน  สุธีธร      

 

 

 

                        ปัจจุบันโรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่ทราบกันดีว่า เป็นโรคที่สามารถถ่ายทอดจากสุนัขไปสู่คนได้  แต่รู้หรือไม่ว่าแท้จริงแล้วสัตว์ที่สามารถเจ็บป่วยด้วยโรคนี้ ไม่ได้มีเพียงสุนัขเท่านั้น และโรคนี้หากติดต่อ     สู่คนจนถึงระยะของโรค หรือระยะที่เชื้อไวรัสได้เข้าสู่สมองแล้ว ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้  ทางการแพทย์ทำได้เพียงประคับประคองอาการให้ผู้ป่วยสบายที่สุด ก่อนจะจากไปเท่านั้น อย่างไรก็ตาม        โรคนี้สามารถป้องกันการติดโรคได้ โดยการปฏิบัติตัวอย่างถูกต้อง เมื่อมีความเสี่ยงในการรับเชื้อจากสัตว์ ซึ่งโรคนี้ไม่ได้อยู่ไกลตัวชาวศรีราชาอย่างที่คิด เพราะ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี ได้ถูกประกาศเป็นเขตโรคระบาดของโรคพิษสุนัขบ้าอยู่บ่อยครั้ง การนำความรู้เรื่องโรคพิษสุนัขบ้า และการปฏิบัติตัวเมื่อสัมผัสโรค                  เพื่อนำไปสู่การป้องกันการติดโรคอย่างมีประสิทธิภาพ เผยแพร่เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องจึงเป็นเรื่องที่มีความสำคัญ

17-9-2558 11-11-51

สัตว์อะไร เป็นแหล่งโรคพิษสุนัขบ้าได้บ้าง?

                สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมทุกชนิด ทั้งสัตว์เลี้ยงและสัตว์ป่า สามารถติดเชื้อพิษสุนัขบ้าได้ และสามารถเป็นแหล่งโรคติดต่อมาสู่คนได้ เช่น สุนัข แมว โค กระบือ ม้า สุนัขจิ้งจอก หรือแม้กระทั่งสัตว์ที่เราอาจ   คาดไม่ถึง เช่น ค้างคาว ก็เป็นพาหะนำโรคพิษสุนัขบ้ามาสู่คนได้

อาการของสัตว์ป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้า

                สัตว์ที่ติดเชื้อจะมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง อาจดุร้าย หรือหวาดกลัวผิดปกติ กระวนกระวาย   เป็นอัมพาต น้ำลายไหล กลืนลำบาก ตอบสนองต่อการกระตุ้นของเสียง หรือแสงมากกว่าปกติ สัตว์มักเสียชีวิตหลังมีอาการแสดง ใน 7 - 10 วัน ซึ่งระยะที่มีอาการของโรคนี้ สัตว์จะมีเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าออกมาทางน้ำลาย สามารถแพร่กระจายเชื้อได้ผ่านการกัดคน หรือสัตว์อื่น

การติดต่อ

                เชื้อไวรัสจะอยู่ในน้ำลาย เนื้อเยื่อระบบประสาทของสัตว์ที่ติดเชื้อ ดังนั้นผู้ที่มีโอกาสสัมผัสโรคคือ ผู้ที่ถูกกัด ข่วน หรือน้ำลายกระเด็นเข้าบาดแผล หรือผิวหนังที่มีรอยถลอก หรือถูกเลียที่เยื่อบุปาก จมูก ตา หรือกินอาหารดิบที่ปรุงจากสัตว์ หรือผลิตภัณฑ์จากสัตว์ที่เป็นโรคพิษสุนัขบ้า

 17-9-2558 11-12-28

 

 

เมื่อถูกสัตว์กัดต้องทำอย่างไร? 

                หลังจากถูกสัตว์กัด ควรปฐมพยาบาลเบื้องต้น และไปพบแพทย์ 

·       การปฐมพยาบาลเบื้องต้น 

1. ล้างแผลด้วยน้ำสบู่ ฟอกหลายๆ ครั้ง ล้างสบู่ออกให้หมดระวังอย่าให้แผลช้ำ ห้ามใช้ครีมทา 

2. เช็ดแผลด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ควรใช้ยาโพวีโดนไอโอดีน 

การปฐมพยาบาลเบื้องต้นโดยการล้างแผล จะช่วยลดปริมาณเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าที่สัมผัสเข้าสู่ร่างกายทางแผลได้ 

·       การรับวัคซีน และภูมิต้านทานอิมมูโนโกลบูลิน 

เมื่อไปพบแพทย์ ๆ จะพิจารณาการรักษา การให้วัคซีน และภูมิต้านทานอิมมูโน  โกลบูลิน ตามประวัติการสัมผัสโรค และการตรวจร่างกายที่ตรวจพบ ซึ่งบางรายจำเป็นต้องได้รับทั้ง 2 ชนิด บางรายได้รับเพียงวัคซีนก็เพียงพอ

 

วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า 

ในปัจจุบัน วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าจะฉีดเข้ากล้ามเนื้อ หรือฉีดเข้าในผิวหนัง บริเวณต้นแขน 

ไม่ได้ฉีดรอบสะดือดังแต่ก่อน โดยจะฉีดให้ทั้งหมด 5 เข็ม คือ วันแรกที่มาพบแพทย์ และตามนัดอีก 4 ครั้ง ครั้งละ 1 เข็ม  ถ้าหากฉีดวัคซีนครบตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโรคแล้ว วัคซีนจะสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันต่อเชื้อไวรัส ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยจากการเก็บรวบรวมข้อมูลผู้ที่สัมผัสโรคในประเทศไทย 113 คน ที่ได้รับการฉีดวัคซีนภายหลังการสัมผัสโรคพบว่าไม่พบผู้ป่วยที่ติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้า นอกจากนั้นยังมีงานวิจัย การเก็บรวบรวมข้อมูลของแพทย์และคณะวิจัยอีกหลายท่านที่ยืนยันถึงประสิทธิภาพของวัคซีนชนิดนี้ 

 

ภูมิต้านทานอิมมูโนโกลบูลิน 

ภูมิต้านทานอิมมูโนโกลบูลิน เป็นภูมิต้านทานต่อเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าสำเร็จรูป ที่ผลิตโดยการฉีด วัคซีนให้กับม้าหรือคน จนกระทั่งมีภูมิต้านทานอยู่ในระดับที่สูงพอจึงเจาะเลือดมาผลิดเป็นอิมมูโนโกลบูลิน  ป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า  การรับภูมิต้านทานชนิดนี้ แพทย์จะพิจารณาฉีดให้แก่ผู้สัมผัสโรคเป็นรายๆ ไป     โดยจะฉีดให้ในวันแรกที่รับวัคซีน ซึ่งคำนวณปริมาณตามน้ำหนักตัวของผู้ป่วย 

 

ระยะก่อนแสดงอาการและระยะโรคสำคัญอย่างไร? 

                ระยะก่อนแสดงอาการ 

                เป็นระยะที่ผู้ป่วยจะไม่มีอาการผิดปกติ เป็นช่วงที่เชื้อไวรัสจะเดินทางจากบริเวณที่รับเชื้อเข้าสู่สมอง  ระยะนี้ส่วนใหญ่จะใช้เวลาประมาณ 3 - 12 สัปดาห์ แต่สามารถใช้เวลานานกว่านี้ได้ในบางราย  ระยะนี้เป็นระยะที่วัคซีนสามารถกระตุ้นการสร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อไวรัส เพื่อนำไปสู่การป้องกันการเกิดโรคได้ 

ระยะโรค 

เป็นระยะที่เชื้อไวรัสได้เข้าสู่สมองแล้วผู้ป่วยจะมีอาการแสดงของโรค ผู้ป่วยมักเสียชีวิตใน 7 - 10 วัน ระยะนี้วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าไม่มีผลในการรักษา  ซึ่งการรักษาจะรักษาตามอาการของโรคเป็นหลัก

 

ผู้ป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้าจะมีอาการ เป็นอย่างไร? 

                อาการของโรคพิษสุนัขบ้าในคนสามารถแบ่งได้เป็น 3 ลักษณะ คือ 

1.   อาการคลุ้มคลั่ง หรืออาการทางสมองเป็นอาการสำคัญ  ผู้ป่วยจะมีอาการสลับสับเปลี่ยนระหว่างการรู้ตัวที่ปกติ สามารถพูดคุย โต้ตอบ รู้เรื่องทุกอย่าง และลักษณะที่กระวนกระวายต่อสิ่งเร้า เช่น แสง เสียง มีอาการกลัวน้ำ กลัวลม น้ำลายมากผิดปกติ จนต้องบ้วน หรือถ่มเป็นระยะ  จำตนเองไม่ได้ หลังจากนั้นผู้ป่วยจะเริ่มซึม และไม่รู้สึกตัว 

2.   อาการอัมพาต หรืออาการอ่อนแรงแขนขา เป็นอาการสำคัญ  ผู้ป่วยจะมีอาการอ่อนแรง ลามขึ้นไปจากขา ไปยังแขน และลามไปทั่วตัว มีไข้ โดยผู้ป่วยกลุ่มนี้จะไม่มีอาการผิดปกติของการรับรู้ และสติสัมปชัญญะเลย 

3.  กลุ่มที่ไม่มีอาการที่บ่งชี้ สงสัยว่าเป็นโรคพิษสุนัขบ้าดังเช่น 2 กลุ่มแรก  อาการของผู้ป่วยกลุ่มนี้ไม่สามารถวินิจฉัยได้จากอาการเพียงอย่างเดียว ต้องอาศัยการตรวจยืนยันทางห้องปฏิบัติการ

 

การรักษา 

ปัจจุบันยังไม่สามารถรักษาโรคนี้ให้หายขาดได้หากเชื้อไวรัสเข้าสู่สมอง อยู่ในช่วงระยะโรคแล้ว การรักษาทำได้เพียงการดูแลแบบประคับประคอง และรักษาตามอาการเท่านั้น 

                แม้โรคพิษสุนัขบ้า จะเป็นโรคติดต่อจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมสู่คนที่ร้ายแรงถึงชีวิต แต่เป็นโรคที่สามารถป้องกันการติดต่อได้เมื่อสัมผัสโรค ด้วยการปฐมพยาบาลที่ถูกต้อง และมาพบแพทย์เพื่อให้ได้รับการรักษาป้องกันโรคอย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตามการควบคุมโรคนี้ยังต้องอาศัยความร่วมมือของ                  ทุกฝ่าย รวมทั้งความรับผิดชอบของผู้เลี้ยงสัตว์ โดยเฉพาะสุนัข และแมว ซึ่งเป็นสัตว์ที่ใกล้ชิดกับคน                   มากที่สุด ควรนำสัตว์ไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ปีละ 1 ครั้ง อย่างสม่ำเสมอ เพื่อเป็นการลดการ                    ติดเชื้อในสัตว์ และเป็นการป้องกันโรคอีกทางหนึ่งด้วย

 

................................................... 

 

 
Copyright ? 2020 Queen Savang Vadhana Memorial Hospital  Rights Reserved.


joomla counter Queen Savang Vadhana Memorial Hospital